جنبش تحریم تنباکو در دوران قاجار، فراتر از یک مخالفت اقتصادی، نخستین رویارویی فراگیر ملت ایران با نفوذ استعمار و استبداد با هدایت مرجعیت دینی بود. فتوای میرزای شیرازی، نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران است که قدرتِ نرمِ نهاد روحانیت را در برابر قراردادهای ننگینِ بیگانه به اثبات رساند و مسیر بیداری اسلامی را هموار کرد.
