پیدایش نظریه دولت در قرن هفدهم درواقع طلیعه شکلگیری پدیده جدیدی است که آن را امروز دولت ـ ملت مینامیم. چه بر دولت تکیه کنیم و آن را آفریننده ملت بدانیم و چه بر ملت تأکید کنیم و آن را آفریننده دولت بدانیم، وطن در هر دو صورت به عارضه فرعی امر سیاسی بدل میشود؛ یا ملت، واحدی اصلی است و دولت، برآمده از آن یا دولت، واحد اصلی است و ملت، برآمده از آن.
